Informacje wstępne

Unia Europejska po wejściu w życie Traktatu lizbońskiego
Instytucje Unii Europejskiej
System prawny Unii Europejskiej
Przydatne linki internetowe


Unia Europejska po wejściu w życie Traktatu lizbońskiego

Unia Europejska funkcjonuje na podstawie wielostronnych umów międzynarodowych. Najnowsza taka umowa - Traktat lizboński wszedł w życie w grudniu 2009 r. i przyniósł znaczące zmiany w funkcjonowaniu instytucji unijnych. 

Przede wszystkim Unia Europejska nabyła osobowość prawną w miejsce dawnych Wspólnot Europejskich. W praktyce zlikwidowany został podział na trzy filary Unii Europejskiej. Ponadto zmianie uległy procedury stanowienia prawa unijnego – wzmocniona została pozycja Parlamentu Europejskiego, który obecnie razem z Radą Unii Europejskiej przyjmuje większość kluczowych aktów prawa europejskiego w ramach zwykłej procedury ustawodawczej (dawnej procedury współdecydowania). Decyzje w ramach Wspólnej Polityki Zagranicznej i Bezpieczeństwa zapadają według innych zasad.

Nowością jest też stanowisko (stałego) Przewodniczącego Rady Europejskiej. Sama Rada Europejska formalnie stała się instytucją Unii Europejskiej wymienioną w traktach założycielskich. 

Powołanie Wysokiego  przedstawiciela Unii do spraw zagranicznych i bezpieczeństwa ma ułatwić koordynację polityki zewnętrznej Unii Europejskiej. Oznacza to tym samym utratę części kompetencji przez państwo członkowskie sprawujące Prezydencję w Radzie Unii Europejskiej – jego przedstawiciel nie przewodzi już Radzie Europejskiej oraz nie przewodzi niektórym formacjom roboczym Rady Unii Europejskiej podlegającym Wysokiemu przedstawicielowi Unii do spraw zagranicznych i bezpieczeństwa. Zostanie też stworzona Europejska Służba Działań Zewnętrznych odpowiadająca za unijne placówki zagraniczne (będzie to „unijna służba dyplomatyczna”).

Instytucje Unii Europejskiej

Rada Europejska – spotkania głów państw i szefów rządów państw członkowskich Unii. Ustala ogólne wytyczne i cele polityki unijnej.

Rada Unii Europejskiej (Rada) – kiedyś podstawowy organ prawodawczy, obecnie dzieli tę funkcję z Parlamentem Europejskim. W Radzie zasiadają ministrowie państw członkowskich Unii. Rada kontroluje też działalność Komisji Europejskiej. Wyróżnia się różne rodzaje „Rady” w zależności od kompetencji zasiadających w niej ministrów (np. Rada ds. Transportu, Telekomunikacji i Energii, w pracach której Polskę reprezentuje Minister Infrastruktury).

Organami przygotowawczymi Rady są Komitet Stałych Przedstawicieli (COREPER) oraz  grupy robocze.  COREPER działa jako dwa osobne Komitety:

  • COREPER I – (zasiadają w nim zastępcy szefów misji dyplomatycznych państw członkowskich przy Unii Europejskiej) przygotowuje spotkania następujących formacji Rady:
  1. ds. Pracy, Polityki Społecznej, Zdrowia i Spraw Konsumentów,
  2. ds. Konkurencji (rynek wewnętrzny Unii, przemysł, nauka i turystyka),
  3. ds. Transportu, Telekomunikacji i Energii,
  4. ds. Rolnictwa i Rybołówstwa,
  5. ds. Środowiska,
  6. ds. Edukacji, Młodzieży i Kultury.
  • COREPER II – (zasiadają w nim szefowie misji dyplomatycznych państw członkowskich przy Unii Europejskiej w randze ambasadora nadzwyczajnego i pełnomocnego) przygotowuje spotkania następujących formacji Rady:
  1. Spraw Ogólnych,
  2. Spraw Zagranicznych,
  3. ds. Ekonomicznych i Finansowych,
  4. ds. Wymiaru Sprawiedliwości i Spraw Wewnętrznych.

Przed skierowaniem projektu do akceptacji przez COREPER, a następnie samą Radę, dyskusja toczy się na poziomie eksperckim podczas posiedzeń grup roboczych Rady. Podstawowe problemy i zagadnienia dotyczące lotnictwa cywilnego omawiane są na posiedzeniach grupy roboczej ds. lotnictwa Rady UE. W niektórych z uczestniczą eksperci ULC właściwi merytorycznie w zakresie danego tematu.

Parlament Europejski – razem z Radą Unii Europejskiej  uczestniczy w procesie prawodawczym Unii. Sprawuje funkcje kontrolne nad Komisją Europejską, uchwala i kontroluje wykonywanie budżetu Unii. Członkowie Parlamentu Europejskiego pochodzą z wyborów powszechnych przeprowadzanych w  państwach członkowskich Unii.  

Komisja Europejska – instytucja wykonawcza i kontrolna (kontroluje przestrzegania prawa unijnego przez państwa członkowskie, a także przedsiębiorców). Posiada bardzo silne uprawnienia kontrolne w zakresie Jednolitego Rynku. Przygotowuje  projekty aktów ustawodawczych do rozpatrzenia przez Radę Unii Europejskiej i Parlament Europejski. Przygotowuje też tzw. akty delegowane (a więc wykonawcze w stosunku do aktów przyjmowanych przez Parlament Europejski i Radę UE). Kolegium Komisarzy składa się  z Przewodniczącego, Wiceprzewodniczącego i komisarzy. Na każde państwo członkowskie przypada jeden komisarz. Komisarze kierują Dyrekcjami Generalnymi Komisji Europejskiej i realizacją poszczególnych polityk unijnych. Komisja Europejska stanowi podstawowy filar administracji unijnej.

Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej - organ sądowy Unii. Rozpatruje spory kompetencyjne między instytucjami Unii, skargi na naruszenie prawa unijnego przez państwa członkowskie (może nakładać kary finansowe), kontroluje prawidłowość wydawania aktów prawa unijnego oraz dokonuje interpretacji przepisów prawa unijnego. Część spraw jest rozpatrywana przez Sąd. Od jego wyroków służy odwołanie do Trybunału Sprawiedliwości. ). Trybunał Sprawiedliwości UE obejmuje również tzw. sądy wyspecjalizowane.

Europejski Bank Centralny – wraz z krajowymi bankami centralnymi państw członkowskich Unii tworzy system Europejskich Banków Centralnych i prowadzi politykę pieniężną Unii. Ma utrzymywać stabilność cen i wspierać unijne polityki gospodarcze. Jest instytucją odpowiedzialną za walutę Euro i upoważnia do jej emisji.

Trybunał Obrachunkowy – kontroluje legalność i prawidłowość dochodów i wydatków oraz upewnia się co do należytego zarządzania finansami Unii. Przedkłada on też Parlamentowi Europejskiemu i Radzie Unii Europejskiej poświadczenie wiarygodności rachunków i prawidłowości operacji finansowych instytucji unijnych.

Organy doradcze Unii Europejskiej – Komitet Regionów i Komitet Ekonomiczno-Społeczny

Parlament Europejski, Rada Unii Europejskiej lub Komisja Europejska konsultują się z Komitetem Regionów lub Komitetem Ekonomiczno-Społecznym  w przypadkach przewidzianych w traktatach założycielskich albo z własnej inicjatywy. Komitety mogą też same wydawać opinie bez wcześniejszego wniosku instytucji unijnych.

System prawny Unii Europejskiej

Prawo pierwotne

Zaliczamy do niego:

  • Traktaty założycielskie (Traktat o Unii Europejskiej – tzw. TUE i Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej – tzw. TFUE),
  • Traktaty akcesyjne zawarte między Unią a nowymi państwami członkowskimi,
  • Umowy między państwami członkowskimi zmieniające i uzupełniające Traktaty założycielskie,
  • ogólne zasady prawa unijnego – wynikają z orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej.

Prawo pochodne

Zaliczamy do niego:

  • rozporządzenia – mają zasięg ogólny i są stosowane bezpośrednio we wszystkich państwach członkowskich; wiążą w całości państwa członkowskie,
  • dyrektywy – wiążą każde państwo członkowskie, do którego są kierowane, w odniesieniu do rezultatu, który ma być osiągnięty, pozostawiają jednak organom krajowym swobodę wyboru formy i środków,
  • decyzje – wiążą w całości. Decyzja, która wskazuje adresatów, wiąże tylko tych adresatów,
  • opinie i zalecenia, nie mają charakteru wiążącego,
  • traktaty z innymi państwami i organizacjami międzynarodowymi zawarte przez Unię Europejską,
  • ogólne zasady prawa, często powoływane w wyrokach Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (wspólne zasady prawa dla systemów prawnych państw członkowskich Unii, ogólne zasady prawa międzynarodowego i prawa człowieka). 

Przydatne linki internetowe

Traktaty założycielskie Unii Europejskiej (ze zmianami wynikającymi z Traktatu lizbońskiego) – Traktat o Unii Europejskiej i Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej
http://eur-lex.europa.eu/JOHtml.do?uri=OJ:C:2010:083:SOM:PL:HTML

EUR-Lex - Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej, umożliwia wyszukiwanie aktów prawa unijnego
http://eur-lex.europa.eu/pl/index.htm

Oficjalna strona Rady Europejskiej
http://www.european-council.europa.eu/home-page.aspx?lang=pl

Oficjalna strona Rady Unii Europejskiej
http://www.consilium.europa.eu/showPage.aspx?id=&lang=pl

Oficjalna strona Parlamentu Europejskiego
http://www.europarl.europa.eu/news/public/default_pl.htm

Oficjalna strona Komisji Europejskiej
http://ec.europa.eu/index_pl.htm

DG MOVE – Dyrekcja Generalna Mobilność i Transport Komisji Europejskiej, zawiera podstawowe informacje o poszczególnych inicjatywach unijnych w zakresie lotnictwa cywilnego oraz o podstawowych aktach prawnych (strona tylko w j. angielskim)
http://ec.europa.eu/transport/air/index_en.htm

Oficjalna strona Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej
http://curia.europa.eu/jcms/jcms/j_6/

Oficjalna strona Europejskiej Agencji Bezpieczeństwa Lotniczego (EASA)
http://easa.europa.eu/language/pl/home.php

Ochrona środowiska a lotnictwo – Strona Komisji Europejskiej o ochronie środowiska, zawiera informacje o przyjętych aktach prawnych w tej dziedzinie, wytyczne i inne informacje (strona tylko w j. angielskim)
http://ec.europa.eu/environment/climat/aviation/index_en.htm.

UWAGA! Ten serwis używa cookies i podobnych technologii.

Brak zmiany ustawienia przeglądarki oznacza zgodę na to. Czytaj więcej…

OK